{"id":15020,"date":"2019-08-04T13:05:35","date_gmt":"2019-08-04T11:05:35","guid":{"rendered":"https:\/\/coquinaria.nl\/?page_id=15020"},"modified":"2019-11-16T21:59:56","modified_gmt":"2019-11-16T20:59:56","slug":"artsen-en-koks","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/coquinaria.nl\/hetverledenopjebord\/artsen-en-koks\/","title":{"rendered":"Artsen en koks"},"content":{"rendered":"
Terug naar het overzicht<\/a> – Artsen en koks – Koks en cuisiniers<\/a> – Keukenmeesters en keukenmeiden<\/a> – Chefkoks en kookjuffen<\/a><\/p>\n Recepten op deze pagina: Nep-eieren<\/a> – Bonensoep<\/a> – Blancmanger<\/a> – Groene saus<\/a> – Mosterdsaus<\/a> – Komijnsaus<\/a> – Rundertongpastei met wijnsaus<\/a> – Spinazietaart<\/a> – Gevulde meirapen<\/a> – Hipocras<\/a> – Gevulde salieblaadjes<\/a><\/p>\n Het verleden op je bord p.17<\/p>\n Manuscript Gent KANTL 15.1 (eerste kwart zestiende eeuw). Editie op Coquinaria<\/a>. De uitgebreide bewerking van dit recept staat permanent online bij Coquinaria<\/a>, maar ik vond het te leuk om niet in Het verleden op je bord<\/em> op te nemen.\u00a0Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Knoflooksaus<\/a>, Valse vis (appelgebak)<\/a>, Wafels met slagroom<\/a>.<\/p>\n Het verleden op je bord p.19<\/p>\n Bonensoep van gespleten bonen<\/span><\/em> Bron: Platina,\u00a0De honeste voluptate et valetudine<\/em>(1480)\u00a0\u00a0Online versie uit 1517<\/a> Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Rode mosterd<\/a><\/p>\n Ander recept op Coquinaria uit De honeste voluptate et valetudine<\/em> van Platina: Rode mosterd<\/a><\/p>\n Bron: Gheeraert Vorselman,\u00a0Een nyeuwen coockboeck<\/em> (1560). Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Brood<\/a>, Hartige taart met Brie en peren<\/a>, Rode mosterd<\/a>, Salade met pastinaak<\/a>, Verjus<\/a><\/p>\n Het verleden op je bord p.20<\/p>\n Wit voedsel op zijn Catalaans<\/span><\/em> * Metreta: maateenheid voor vloeistoffen. Volgens Milham ongeveer 1,1 liter.<\/p>\n Bron: Platina,\u00a0De honeste voluptate et valetudine<\/em>\u00a0(1480)\u00a0Online versie uit 1517<\/a>. Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Rode mosterd<\/a><\/p>\n Bron: Gheeraert Vorselman,\u00a0Een nyeuwen coockboeck<\/em> (1560). Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek:\u00a0Brood<\/a>, Hartige taart met Brie en peren<\/a>, Rode mosterd<\/a>, Salade met pastinaak<\/a>, Verjus<\/a><\/p>\n Het verleden op je bord p.24<\/p>\n Bron:\u00a0Een notabel boecxken van cokeryen<\/em> (Thomas van der Noot, 1514). Online bij\u00a0dbnl.org<\/a>\u00a0en\u00a0Kookhistorie.nl<\/a>. Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Clareit<\/a> (gekruide wijn), Gevulde eieren<\/a>. Het verleden op je bord p.27<\/p>\n Bron: Manuscript Gent KANTL 15.1 (eerste kwart zestiende eeuw). Online bij Coquinaria<\/a>. Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Knoflooksaus<\/a>, Nepeieren voor de Vasten<\/a>, Valse vis (appelgebak)<\/a>, Wafels met slagroom<\/a>. Het verleden op je bord p.27<\/p>\n Bron:\u00a0Een notabel boeckxen van cokeryen<\/em> (Thomas van der Noot, 1514). Online bij\u00a0dbnl.org<\/a>\u00a0en\u00a0Kookhistorie.nl<\/a>. Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Clareit<\/a> (gekruide wijn), Gevulde eieren<\/a>.<\/p>\n Het verleden op je bord p.29<\/p>\n Om pasteikorst te maken<\/span><\/em> Neem voor \u00e9\u00e9n rundertong drie baduiten** rode wijn en een halve baduit wijnazijn en donker geroosterd witbrood. Werk dit samen door [een zeef] en kook het tot het begint te binden. Giet het dan uit in een teil en zoet het met potsuiker*** of poedersuiker (niet te veel), en doe erbij kleine specerijen als kruidnagels en foelie, gepoederd, van elk evenveel samen tweederde, en evenveel gember en kaneel samen eenderde. En dan moet je de saus door een trechtertje in de pastei laten lopen en de pastei dichten met wat deeg en laat hem nog een half uur in de oven staan.<\/em><\/p>\n * Hier staat in de tekst ‘oft’, dus deeg OF eieren etc. Dat moet een vergissing zijn. Bron: Gheeraert Vorselman,\u00a0Een nyeuwen coockboeck<\/em> (1560). Geen online editie. Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek:\u00a0Brood<\/a>, Hartige taart met Brie en peren<\/a>, Rode mosterd<\/a>, Salade met pastinaak<\/a>, Verjus<\/a>. Pagina met deegrecepten voor pasteien<\/a>\u00a0op Coquinaria.<\/p>\n Het verleden op je bord p.31<\/p>\n Bron: Manuscript Gent UB 476 (begin 16de eeuw). Online editie Jansen-Sieben en Van Winter op dbnl.org<\/a>.\u00a0Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Aalbessensaus voor kip<\/a>, Gevulde kwee\u00ebn<\/a>, Kwee\u00ebntaart<\/a>, Mergpasteitjes<\/a>\u00a0(sluberkens)<\/p>\n Het verleden op je bord p.33<\/p>\n Bron: M.M. Rumpolt,\u00a0Ein new Kochbuch<\/em>\u00a0(1587).\u00a0Online versie uit 1581<\/a>.<\/p>\n Het verleden op je bord p.37<\/p>\n Om witte, heldere ongekleurde hipocras te maken<\/em> Bron: Gheeraert Vorselman,\u00a0Een nyeuwen coockboeck<\/em> (1560). Geen online editie.\u00a0Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek:\u00a0Brood<\/a>, Hartige taart met Brie en peren<\/a>, Rode mosterd<\/a>, Salade met pastinaak<\/a>, Verjus<\/a>.<\/p>\n *gelt: tussen 2,34 en 3 liter Bron: Manuscript Gent KANTL 15.3 (eerste kwart zestiende eeuw).\u00a0\u00a0Andere recepten op Coquinaria uit dit kookboek: Geroosterde vis met drie sauzen<\/a>, Stokvis met erwten, appel en rozijnen<\/a>.\u00a0Andere recepten voor gekruide wijn op Coquinaria: Bisschopswijn<\/a>, Clareit<\/a> (gekruide wijn), Feuerzangenbowle<\/a>, Godenwijn<\/a>, Hypocras<\/a> (gekruide wijn, Frans), Sangria<\/a>, Smoking bishop<\/a>.<\/p>\n Het verleden op je bord p.38<\/p>\n *Lautsbirne, oud perenras uit Oostenrijk<\/p>\n<\/a>Nep-eieren voor de vastentijd<\/h3>\n
<\/a>Om eieren in de vastentijd te maken<\/span><\/em>
\nNeem een vel vislijm en breek het in stukken. Was de stukken, doe ze daarna in een aardewerken pot met een papkommetje water. Laat ze daarin op het vuur smelten. Dit moet je dam mengen met net zoveel gekookte amandelmelk. Hierin moet je wat suiker doen, en dan giet je het in lege eierdoppen tot de helft van de dop. Dan moet je fijngestampte amandelen nemen en ze kleuren met een beetje saffraan. Maar daarvan hardgekookte eidooiers en steek ze dan in de eieren voordat het wit helemaal gestold is. Daarop moet je de voornoemde witte vloeistof nemen en de eierdoppen vol gieten. En de doppen moeten overeind staan in zout zodat ze vast staan kunnen als je wilt. En als dan de vulling in de eierdoppen koud is, dan kunnen de eieren geserveerd worden.<\/em><\/p>\n<\/a>Pottagie van bonen<\/h3>\n
\nZet gespleten (=dubbelgedopte) tuinbonen, goed schoongemaakt en gewassen, bij het vuur. Als ze beginnen te koken, giet je het water af. Daarna doe je er zoveel vers water bij dat het twee vingers uitsteekt, terwijl je er zoveel zout bij doet als nodig. Het moet, afgedekt, ver van het vuur vanwege de rook, zolang koken totdat het tot pap is geworden.Dan moet het zo lang in de vijzel geroerd worden en gemengd worden dat het \u00e9\u00e9n massa wordt. Doe het weer terug in de pot en verwarm het. Als je het in dienschalen wil doen, kruid je het zo: kook fijngesneden ui in een pot met kokendhete olie, doe er vervolgens wat salie of vijgen of in stukjes gesneden appel bij. Zodra ze kokendheet zijn, moeten ze op de bonenschotels worden gedaan. Sommigen sprenkelen specerijen erover.<\/em><\/p>\n<\/a>Bonensoep<\/span><\/em>
\nNeem bonen, schoon gewassen en fijngestampt, en laat ze een beetje koken. Giet dan het water af en doe er vers water bij zodat het twee vingers boven de bonen komt en zout het genoeg. Laat het, afgedekt, zo lang staan koken op hete kolen tot het tot pap gekookt is. Doe het dan in een vijzel en stamp het en meng het net zo lang door elkaar dat het \u00e9\u00e9n massa lijkt te zijn. Doe het dan weer in de pot en laat het opwarmen. Als je het wilt serveren doe je het in een schotel, en je neemt ui, kleingesneden en in boter gebakken, en wat salie of vijgen, of kleingesneden appels. En dit zo samen kokend moet men op de bonen gieten die in de schotel geschept zijn. En doe er specerijen op, als je wilt.<\/em><\/p>\n<\/a>Blancmanger<\/h3>\n
\nZet de beste rijstebloem met twee metreta* geitenmelk in een pot bij het vuur, op een afstandje zodat er geen rook inkomt. Neem dan de borstfilet van een kapoen die diezelfde dag is gedood en halfgaar is, verdeel het in dunne draadjes, en doe dit in een vijzel; kneus het met twee of drie stoten van de stamper. Doe dan, als de melk een half uur heeft gekookt, diezelfde tot draadjes gereduceerde borst erbij met een pond suiker en laat het vier uur koken, terwijl je de massa steeds roert met een lepel waaraan het, als hars, zal kleven wanneer het ingekookt is. Giet tenslotte rozenwater erbij zoals hierboven (=in het voorgaande recept), en maak je schotels op. En het is zeker niet verkeerd als je er wat suiker over sprenkelt. Tot zo’n maal heeft onze Galbes Rizo en mij vaak uitgenodigd. Tridento was er ook bij, die verklaarde nooit iets kostelijker te hebben gegeten.<\/em><\/p>\n<\/a>Een witmoes op zijn Catalaans<\/span><\/em>
\nNeem rijst zo klein als meel of bloem gestampt, en geitenmelk, zet dat samen op een zacht kolenvuur zodat het niet aanzet, en laat het staan koken. Neem dan de borstfilet van een kapoen die op dezelfde dag gedood is, en halfgaar gekookt is. Trek het helemaal in lange draadjes, doe ze in de vijzel en geef ze 2 of 3 stoten. Doe, als melk en rijst een half uur hebben gekookt, het tot draadjes gemaakte en 2 of 3 keer gestoten borstvlees in en heel veel suiker. Roer het steeds met een lepel opdat het niet aanbrande, en laat het 4 uren staan koken. En als het genoeg is, zal het aan de lepel kleven alsof het hars is. Doe er dan ook rozenwater bij zoals in het vorige recept en dien het op.<\/em><\/p>\n<\/a>Peterseliesaus bij gepocheerde snoekbaars<\/h3>\n
<\/a>Om te maken een groene saus bij gezouten rundvlees, of bij elft in de vastentijd, of buiten de vastentijd voor hamelvlees<\/em>
\nNeem peterselie, zout, witbrood, en stamp dat goed fijn in een vijzel. Neem dan edik en verdun het goed daarmee. Doe het dan door een zeef, ook met edik. En als het gezeefd is, doe er dan peper in.\u00a0<\/em><\/p>\n
\nEen ander recept voor groene saus uit de\u00a0Viandier<\/em>\u00a0staat hier<\/a>. Daar hoort ook deze foto met forellen bij. Groene saus werd in de Middeleeuwen vaak als een soort glazuur over de vis gesmeerd.<\/p>\n<\/a>Mosterdsaus bij geroosterde kip<\/h3>\n
<\/a>Om pekel te maken<\/em>
\nNeem wat appelmoes en doe er wat mosterd bij met wat greinpoeder, en meng dat goed door elkaar.<\/em><\/p>\n
\nOp de foto is de saus rechtsonder te zien. De linkersaus heeft het kookboek niet gehaald.<\/p>\n<\/a>Komijnsaus bij gekookte kip<\/h3>\n
<\/a>Om komijnsaus te maken bij kippen<\/em>
\nNeem komijn en brood. Stamp dat samen fijn en werk het door een zeef met magere bouillon. Dan moet je het daarmee laten koken, totdat de kippen gaar zijn. Neem dan eidooiers en saffraan, losgeklutst met wijn. Laat het heel zacht pruttelen of koken, opdat het een beetje binden kan.<\/em><\/p>\n<\/a>Rundertongpastei met wijnsaus<\/h3>\n
\nDe pasteikorst moet je maken van stevig deeg, gemaakt van fijne edele bloem.* Kneed het met rauwe eieren, warm water en wat boter erin. Soms kun je de eieren eruit laten.<\/em>
\nAls je wil dat de pasteien in de oven rijzen, maak dan midden in de deksel een klein gaatje.<\/em>
\nDe pasteien kleur je bovenop met een eidooier, gemengd met wat wijn.<\/em>
\nAls je denkt dat de pasteien in de oven zullen aanbranden, dek ze dan af met papier.<\/em><\/p>\n<\/a>Om een pastei te maken van vlees, of van een tong<\/span><\/em>
\nAls de tong goed gekookt is en gepeld, dan moet je hem redelijk plat uitspreiden en snijden in vierkante stukken. Besteek de stukken met kruidnagels, leg dan enkele van de stukken in de deegschaal. Strooi daarop gehakt rundvet, net zo moet je op de lagen gehakt rundvet strooien, en daar de andere lagen op leggen, en daarop weer fijngehakt rundvet. En daarop moet je de derde laag van de stukken tong leggen, en daarop weer fijngehakt rundvet. Of, als je vlees in de deegkorst wil leggen, dan moet je dat eerst koken en afschuimen en in de lengte redelijk dun snijden en snij dat dan in vierkante stukken. En als de pastei anderhalf uur heeft gebakken, doe er dan de volgende saus in.<\/em><\/p>\n
\n** Baduit: oude inhoudsmaat, ongeveer 0,4 liter.
\n*** Volgens het WNT kan potsuiker zowel bruine suiker, kristalsuiker en poedersuiker betekenen.<\/p>\n<\/a>Op de foto een kalfstong voordat hij de pan in gaat.<\/p>\n
<\/a>Taart met spinazie<\/h3>\n
<\/a>Om ‘soteren’ (zoete taart) te maken<\/em>
\nNeem dus goede witte kaas en wrijf die goed fijn met een beetje rozenwater, vier eieren, een beetje bloem en flink wat verse boter. Neem spinazie of jonge bladgroenten, hak die goed fijn en meng door elkaar. Maak dan een lap van fijn deeg, doe daar de vulling in, sla de deeglap om bij de vier hoeken en bak het zoals het hoort.<\/em><\/p>\n<\/a>Gevulde meirapen<\/h3>\n
<\/a>Bijgerecht 184<\/em>
\nNeem gele knollen die dik zijn. Hol ze uit en neem fijngestampt kalfsvlees dat goed vet (?) is. Hak het fijn met rundvet en met spek. Doe enkele eidooiers erbij en kleine zwarte rozijnen. Kleur het geel, en vul de gele knollen ermee. Maak de deksel vast opdat de vulling er niet uit klimt. Kook het met rundvleesbouillon of bak het bruin in hete boter. En als je het bruin hebt gebakken, kook het dan met rundvleesbouillon. Maar als je het geel maakt, wat niet bruin is, doe er dan gehakte groene kruiden in met hele peper en hele foelie. Je kunt de vulling ook maken met knoflook of met uien, dan wordt het goed en smakelijk.<\/em><\/p>\n<\/a>Hipocras<\/h3>\n
\nNeem voor een gelt* wijn drie lood** witte gepelde gember, een half lood paradijskorrels en een half lood narduskruid. Stamp dit grof met suiker. Neem dan het poeder met de wijn en laat dit door een witte zak lopen. En mocht je hier kaneel in willen doen, dan moet je die eerst in water opkoken, en als het droog is [daarvan] een half lood nemen en stampen met de andere genoemde [specerijen].<\/em><\/p>\n<\/a>Om een gelt* hipocras te maken<\/em>
\nNeem een lood** laos, een lood kaneel, en als je geen laos neemt, neem dan een lood kaneel een lood gember, een lood paradijskorrels, een lood tournesol***, een lood vislijm, 1 pond suiker, en dat alles bij elkaar door de zak gegoten, en laat het dan klaren.<\/em><\/p>\n
\n**lood: ongeveer 15 gram
\n***tournesol: zie verklaring in het boek<\/p>\n<\/a>Gevulde salieblaadjes<\/h3>\n
<\/a>Een gevuld gebak van salie maak aldus:<\/em>
\nNeem gedroogde peren* en maak ze schoon. Kook ze zacht en stamp ze in een vijzel. Bak ze in honing en wijn\u00a0 goed vochtig (?), doe specerijen en saffraan erbij en zout. Bestrijk een salieblad daarmee en leg een ander erop. Druk ze ook stevig op elkaar zodat ze bij elkaar blijven. Maak een deegje met honing en wijn, haal ze erdoor en bak ze. Zet ze klaar en strooi suiker erover. Serveer warm.<\/em><\/p>\n