De tomaat had een langzame start in Europa, maar inmiddels heeft deze vruchtgroente al lang de hele wereld veroverd. Net als de aardappel – ook deel van de nachtschadefamilie – heeft de tomaat pas na de ‘ontdekking van Amerika’ Europa in de zestiende eeuw bereikt.Waarschijnlijk is de oudste afbeelding van de tomatenplant te vinden in Rembert Dodoens’ Cruydt-boeck, in 1554 gedrukt bij Plantijn in Antwerpen. Hij noemde de vrucht nog bij zijn oudste Europese namen: poma amoris of gulden appel. De Italianen zijn aan de pomodori blijven vasthouden, maar in Nederland is de naam volgens het WNT sinds de tweede helft van de negentiende eeuw tomaat naar het Azteekse tomatl. Op Mergenmetz staat een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis van de tomaat.

In de Italiaanse keuken is de tomaat of gouden appel (pomodoro) niet meer weg te denken. Die zegetocht startte in Napels, en nog steeds betekent in gerechtnamen de aanduiding ‘Napolitana’ dat er tomaten zijn gebruikt.

Vicenzo Corrado, een zuid-Italiaanse kok uit de achttiende eeuw, was een van de eersten die maar liefst een heel hoofdstukje wijdde aan recepten met tomaat. De nu typisch Italiaanse combinatie van spaghetti met tomatensaus staat er nog niet in, maar wel veel andere interessante recepten. Er is zelfs een zoet gerecht met tomaat te vinden.

Vicenzo Corrado

Corrado (1736-1836) begon na de dood van zijn vader te werken als page bij de prins van Modena, Francavilla etcetera, Michele Imperiali (voor 1736 – 1782). Eenmaal meerderjarig leerde Corrado als novice in een klooster veel over diverse wetenschappen als wiskunde, filosofie en letteren, maar ook gastronomie. Hij werd echter geen geestelijke. Hij voorzag onder andere in zijn levensonderhoud als leraar Spaans en Frans aan kinderen van de adel, en verzamelde tijdens zijn reizen recepten en culinaire kennis. Hij kreeg bij Franavilla de functie van banketplanner (‘Capo dei servizi di bocca’), en dat hield niet alleen het plannen van het menu in, maar ook de zeer uitgebreide tafelversieringen. Op de foto hierboven zie je een zicht op de baai van Napels uit 1718. Het paleis van Michele Imperiali waar Corrado ook werkte staat er niet herkenbaar op, het ligt landinwaards links voor de heuvel.

In 1773 publiceerde hij Il cuoco galante. Hierin publiceerde hij ook een aantal tomatenrecepten, waaronder ook het onderstaande recept. Later volgden een vegetarisch kookboek en een kookboek dat gewijd is aan de aardappel. Dat laatste boek is erg moeilijk om aan te komen, ik heb het helaas nog niet kunnen bekijken.

Volgens de menu’s van Corrado is het tomatenseizoen in augustus en september. De gerechten met tomaat in de hoofdrol worden geserveerd als hors-d’oeuvre of als picole entremet, een klein bijgerecht dat tijdens de tweede gang samen met het gebraad op tafel stond.

Het oorspronkelijke recept

De tomaatrecepten staan in Il cuoco galante (1773), in een groter deel over groenten, peulvruchten en rijst. Hij opent de reeks recepten met het voorschrift om de tomaten te ontvellen. Dat doet hij precies zoals we dat nog altijd doen: kort onderdompelen in kokendheet water.

Gekneusde peterselie, ui, zuring, dragon en munt worden in boter gebakken met zout enpeper; ze worden gebonden met eidooiers en geraspteprovatura; ze worden in tomatengestopt, gefrituurd en geserveerd met hamsaus, gekruid met dezelfde kruiden.

Moderne bewerking van het recept

De gevulde tomaten zijn een vegetarisch recept, maar de hamsaus die Corrado erbij serveert niet. Je kunt de saus weglaten. Of een saus van verse tomaat erbij serveren.
Voor 4 personen (1 tomaat pp). Voorbereiding 20 minuten; bereiding 8 minuten.

4 ontvelde tomaten
De vulling
6 eetlepels gehakte kruiden: peterselie, zuring, dragon en munt
1 fijngesnipperde kleine ui
30 gr boter
1 eidooier
60 gr provatura of buffelmozzarella
peper en zout naar smaak

Afmaken
bloem
1 ei, losgeklopt
paneermeel of broodkruim
olie om te frituren

Voorbereiding

De tomaten – Maak voorzichtig met een appelboor een gat in de tomaat, bij de steelaanzet. Verwijder dan met een theelepeltje de zaadjes. Zet de tomaten omgekeerd op keukenpapier terijwl je de vulling bereidt.
De vulling – Meng peterselie, ui, zuring, dragon en munt (alles fijngehakt) en fruit kort in boter met zout en peper tot de kruiden geslonken zijn. Laat iets afkoelen en meng eidooier en grofgeraspte provatura of buffelmozzarella erdoor. Proeven. Vul de tomaten hiermee.

Paneer de tomaten – Haal de tomaten eerst door bloem, daarna door losgeklopt ei en tot slot door paneermeel.

Bereiding

Verhit de olie in een passende pan tot 175°C. Laat de tomaten in de olie zakken en frituur 5 tot 7 minuten tot de buitenkant mooi goudbruin is.  Vis de tomaten weer uit de olie en leg even op keukenpapier.

Serveer de tomaten warm, met de hamsaus. Tenzij je kleine kersentomaatjes hebt gebruikt, moet je ze echt met mes en vork eten.

Ingrediënten

Alle verklaringen van ingrediënten

Mozzarella

Mozzarella is van oorsprong een jonge kaas die wordt geproduceerd in de buurt van Napels. Oorspronkelijk werden deze kazen gemaakt van buffelmelk, maar tegenwoordig wordt meestal koeiemelk gebruikt. Er zijn eenvoudigweg niet genoeg bufffels om genoeg melk voor deze kazen te produceren. Als je niet aan kaas van buffelmelk kunt komen, neem je gewoon Mozzarella van koeiemelk.

.

Bibliografie

Genoemde edities zijn in mijn bezit of door mij geraadpleegd. De links verwijzen naar verkrijgbare edities.

  • Vincenzo Corrado, Il cuoco galante. (Stamperia Raimondiana, Napels 1773). Online versie.
Christianne

Recent Posts

Taart met bloedworst en appel

In april 2026 verscheen het boek Bakje troost, geschreven als eerbetoon aan Carolina Verhoeven. Mijn…

6 maanden ago

Grimod de la Reynière en bloedworst

Bakje troost Culinair historica Carolina Verhoeven overleed in 2024 op Valentijnsdag. Haar project over culinaire…

10 maanden ago

Kalfsgelei uit de negentiende eeuw

Gelei, een vergeten gerecht Het hoogtepunt van decoratieve schotels met gelei ligt in de negentiende…

1 jaar ago

Pompoenbrood, een recept uit de 17de eeuw

Meteen naar het recept Broden met pompoenpitten kun je tegenwoordig makkelijk kopen, maar het mooie…

5 jaar ago

Koffie zoals in Eritrea

Enige tijd geleden heb ik een opleiding tot gecertificeerd NT2-docent voltooid. Ik geef nu les…

5 jaar ago

Griet met rode bessen

Al eerder publiceerde ik op Coquinaria twee recepten uit het kookboek van Maurice Joyant, Le…

5 jaar ago